عفونت گوش یکی از مشکلات شایع در کودکان و بزرگسالان است که ممکن است پس از یک سرماخوردگی ساده، شنا کردن یا آسیب به مجرای گوش ایجاد شود. اما چرا برخی افراد بیشتر از دیگران به این عارضه مبتلا می‌شوند؟
شناخت دلایل عفونت گوش به درک بهتر این بیماری کمک می‌کند. عفونت می‌تواند گوش خارجی یا میانی را درگیر کند و هرکدام از این موارد، علت‌های متفاوتی دارند. در ادامه، مهم‌ترین عوامل ایجاد عفونت گوش را بررسی می‌کنیم.
عفونت گوش چگونه ایجاد می‌شود؟
گوش از سه بخش خارجی، میانی و داخلی تشکیل شده است. عفونت گوش خارجی معمولاً به دلیل ورود باکتری‌ها یا قارچ‌ها به مجرای گوش ایجاد می‌شود؛ در حالی که عفونت گوش میانی اغلب با بیماری‌های تنفسی و اختلال در عملکرد شیپور استاش ارتباط دارد.
عفونت گوش داخلی نیز معمولاً در پی برخی بیماری‌های ویروسی یا انتشار عفونت از بخش‌های دیگر ایجاد می‌شود. بنابراین، برای بررسی دقیق دلایل عفونت گوش باید عوامل مؤثر بر هر بخش را جداگانه شناخت.
مهم‌ترین دلایل عفونت گوش میانی
عفونت گوش میانی یا اوتیت مدیا یکی از رایج‌ترین انواع عفونت گوش، به‌ویژه در کودکان است. این عارضه معمولاً زمانی ایجاد می‌شود که مایعات در فضای پشت پرده گوش تجمع پیدا کنند و شرایط برای رشد عوامل بیماری‌زا فراهم شود.
۱. سرماخوردگی و عفونت‌های دستگاه تنفسی فوقانی
سرماخوردگی، آنفولانزا و عفونت‌های گلو و بینی از مهم‌ترین دلایل عفونت گوش هستند. این بیماری‌ها باعث التهاب مخاط بینی و افزایش ترشحات می‌شوند.
در چنین شرایطی، شیپور استاش که گوش میانی را به بخش پشتی بینی و حلق متصل می‌کند، ممکن است مسدود شود. در نتیجه، تخلیه مایعات گوش میانی مختل شده و زمینه برای رشد میکروب‌ها فراهم می‌شود.
۲. ورود باکتری‌ها به گوش میانی
باکتری‌هایی مانند استرپتوکوک پنومونیه و هموفیلوس آنفلوانزا از شایع ترین دلایل عفونت گوش هستند.
این میکروب‌ها ممکن است در بینی و حلق حضور داشته باشند و در صورت اختلال در عملکرد شیپور استاش، به گوش میانی راه پیدا کنند. تجمع مایعات در این بخش می‌تواند شرایط مناسبی برای رشد باکتری‌ها ایجاد کند.
۳. عفونت‌های ویروسی
ویروس‌های عامل سرماخوردگی و آنفولانزا می‌توانند از اصلی ترین دلایل عفونت گوش باشند. این عوامل با تحریک و التهاب مجاری تنفسی، عملکرد طبیعی شیپور استاش را تحت تأثیر قرار می‌دهند.
گاهی عفونت ویروسی به‌تنهایی باعث التهاب گوش می‌شود و در برخی موارد، زمینه را برای عفونت باکتریایی فراهم می‌کند.
۴. اختلال در عملکرد شیپور استاش
شیپور استاش وظیفه تنظیم فشار هوا و تخلیه ترشحات گوش میانی را بر عهده دارد. هرگونه انسداد یا اختلال در عملکرد این مجرا می‌تواند احتمال عفونت گوش را افزایش دهد.
التهاب ناشی از سرماخوردگی، آلرژی‌های تنفسی و تورم مخاط بینی از عوامل مؤثر بر عملکرد این مجرا هستند. در نتیجه، مایعات در گوش میانی باقی می‌مانند و احتمال رشد میکروب‌ها افزایش پیدا می‌کند.
۵. بزرگ شدن لوزه سوم
لوزه سوم یا آدنوئید در بخش پشتی بینی قرار دارد و در نزدیکی دهانه شیپور استاش است. بزرگ شدن بیش از حد آن می‌تواند مسیر تخلیه گوش میانی را مختل کند.
این وضعیت به‌خصوص در کودکان ممکن است یکی از دلایل عفونت گوش میانی و ابتلا به عفونت‌های مکرر باشد.
دلایل عفونت گوش خارجی چیست؟
عفونت گوش خارجی یا اوتیت اکسترنا، مجرای گوش را درگیر می‌کند. این عارضه معمولاً به دلیل آسیب به پوست مجرا یا ایجاد شرایط مناسب برای رشد میکروب‌ها به وجود می‌آید.
۶. باقی ماندن آب در مجرای گوش
باقی ماندن آب در مجرای گوش یکی از مهم‌ترین دلایل عفونت گوش خارجی است. این عارضه در افرادی که مرتب شنا می‌کنند، بیشتر دیده می‌شود و به گوش شناگر معروف است.
رطوبت طولانی‌مدت باعث نرم شدن پوست مجرا و افزایش آسیب‌پذیری آن می‌شود. در نتیجه، باکتری‌ها و قارچ‌ها راحت‌تر رشد می‌کنند.
شنا در آب آلوده و قرار گرفتن در محیط‌های گرم و مرطوب نیز می‌توانند احتمال بروز این عفونت را افزایش دهند.
۷. آسیب به پوست مجرای گوش
پوست مجرای گوش نقش محافظتی مهمی در برابر عوامل بیماری‌زا دارد. استفاده از گوش‌پاک‌کن، خاراندن گوش با ناخن یا وارد کردن اجسام خارجی ممکن است باعث ایجاد خراش‌های کوچک شود.
این آسیب‌ها، به‌خصوص در صورت وجود رطوبت، زمینه مناسبی برای رشد باکتری‌ها و ایجاد عفونت فراهم می‌کنند.
۸. رشد باکتری‌ها و قارچ‌ها
باکتری‌ها شایع‌ترین عامل عفونت گوش خارجی هستند؛ اما برخی قارچ‌ها مانند آسپرژیلوس و کاندیدا نیز می‌توانند باعث ایجاد این عارضه شوند.
محیط‌های مرطوب، آسیب به پوست مجرای گوش و استفاده نامناسب از برخی قطره‌های گوش ممکن است زمینه رشد قارچ‌ها را فراهم کنند.
۹. بیماری‌های پوستی مانند اگزما و پسوریازیس
بیماری‌های پوستی مانند اگزما و پسوریازیس می‌توانند باعث خشکی، التهاب و پوسته‌ریزی پوست مجرای گوش شوند.
در این شرایط، سد دفاعی پوست ضعیف‌تر می‌شود و احتمال ورود عوامل بیماری‌زا افزایش پیدا می‌کند. همچنین، خاراندن مکرر گوش به دلیل خارش می‌تواند آسیب‌های پوستی را تشدید کند.
۱۰. استفاده از وسایل داخل گوش
یکی از دلایل عفونت گوش خارجی در برخی افراد، استفاده مداوم و غیراصولی از هدفون‌های داخل‌گوشی، سمعک و گوش‌گیرها است. این وسایل ممکن است باعث کاهش تهویه مجرای گوش، تجمع رطوبت یا تحریک پوست شوند. البته استفاده از این تجهیزات به‌تنهایی عامل عفونت نیست؛ اما رعایت نکردن بهداشت یا تماس نامناسب با پوست می‌تواند خطر ابتلا را افزایش دهد.
چه عواملی احتمال ابتلا به عفونت گوش را افزایش می‌دهند؟
برخی شرایط جسمی و محیطی می‌توانند با افزایش آسیب‌پذیری بدن یا اختلال در عملکرد گوش، احتمال ابتلا به عفونت را بیشتر کنند. مهم‌ترین این عوامل عبارت‌اند از:
- ضعف سیستم ایمنی بدن: افرادی که سیستم ایمنی ضعیف‌تری دارند، ممکن است در مقابله با عوامل بیماری‌زا آسیب‌پذیرتر باشند و بیشتر در معرض عفونت گوش قرار بگیرند.
- سن پایین و ساختار گوش کودکان: کوتاه‌تر و افقی‌تر بودن شیپور استاش در کودکان و تکامل نیافتن کامل سیستم ایمنی، احتمال عفونت گوش میانی را افزایش می‌دهد.
- قرار گرفتن در معرض دود سیگار: دود سیگار با تحریک مخاط تنفسی و اختلال در عملکرد شیپور استاش، می‌تواند زمینه تجمع مایعات در گوش میانی را فراهم کند.
- آلرژی‌های تنفسی: حساسیت به گردوغبار و گرده گیاهان ممکن است باعث التهاب مخاط بینی و اختلال در تخلیه گوش میانی شود.
سوالات متداول درباره دلایل عفونت گوش
آیا استفاده از گوش پاک کن می تواند از دلایل عفونت گوش باشد؟
بله. استفاده نادرست از گوش‌پاک‌کن ممکن است باعث ایجاد خراش در پوست مجرای گوش و افزایش احتمال عفونت گوش خارجی شود.
آیا عفونت گوش از فردی به فرد دیگر منتقل می‌شود؟
خود عفونت گوش معمولاً مسری نیست؛ اما ویروس‌هایی مانند ویروس سرماخوردگی که می‌توانند زمینه ایجاد عفونت گوش میانی را فراهم کنند، از فردی به فرد دیگر منتقل می‌شوند.
آیا تجمع جرم گوش باعث عفونت می‌شود؟
تجمع بیش از حد جرم گوش ممکن است باعث انسداد مجرا، تحریک پوست یا به دام افتادن رطوبت شود و در برخی شرایط احتمال عفونت گوش خارجی را افزایش دهد. با این حال، جرم طبیعی گوش نقش محافظتی دارد و وجود آن به‌تنهایی عامل عفونت نیست.
